Hitteslag bij hond en kat: symptomen, eerste hulp, preventie

Een namiddag van 30 °C aan de kust of in een Brussels dakappartement: elke zomer krijgen Belgische dierenartsen honden en katten binnen die in nood zijn door de hitte. Een hitteslag is geen gewone « vermoeidheid »: het is een levensbedreigende noodsituatie die zich in enkele tientallen minuten ontwikkelt. Zo herkent u het, dit doet u in de juiste volgorde en, vooral, zo voorkomt u het.

Waarom hitte zo gevaarlijk is voor hen

Een hond zweet nauwelijks: hij verliest warmte door te hijgen en via zijn voetzolen. Een kat likt zich om af te koelen en zoekt de schaduw op. Zodra de lucht even warm is als hun lichaam, volstaan die mechanismen niet meer en stijgt de kerntemperatuur.

• De normale lichaamstemperatuur van een hond of kat ligt rond 38 tot 39 °C.
• Boven 40 °C spreken we van hyperthermie: dat is de alarmdrempel.
• FECAVA, de federatie van Europese gezelschapsdierenartsen, wijst erop dat hersenschade kan optreden vanaf een kerntemperatuur van 41 °C en dat de sterfte bij een echte hitteslag rond 50 % ligt.

Hoe langer de temperatuur hoog blijft, hoe meer de nieren, de lever en de bloedstolling eronder lijden.

De signalen die u moeten alarmeren

Bij de hond worden de eerste tekenen vaak aangezien voor vermoeidheid:

• hevig hijgen dat in rust niet bedaart, tong ver uitgestoken, gestrekte hals;
• felrood tandvlees en tong, daarna bleek of blauwig in ernstige gevallen;
• overvloedig kwijlen, onrust en daarna sloomheid;
• braken of diarree, soms met bloed;
• wankelende gang, trillen, daarna ineenzakken.

Bij de kat is het subtieler: hij verstopt zich, ligt plat, ademt snel. Een kat die met open mond ademt is nooit « normaal ». Als spijsverteringsklachten overheersen, lees dan onze alarmsignalen bij spijsverteringsproblemen, maar denk tijdens een hittegolf eerst aan de hitte.

Eerste hulp, stap voor stap

1. Haal het dier uit de hitte. Schaduw, een koele kamer, een tegelvloer. Stop elke inspanning.
2. Koel geleidelijk af. Maak de buik, de binnenkant van de dijen, de poten en de hals nat met koel, nooit ijskoud water: zeer koud water vernauwt de bloedvaten in de huid en houdt de warmte binnen, zoals de Vlaamse en Brusselse diensten voor dierenwelzijn benadrukken. Geen ijsblokjes. Een ventilator versnelt de verdamping; legt u natte doeken op, vervang ze dan vaak.
3. Bied kleine hoeveelheden water aan, op kamertemperatuur, zonder ooit een slaperig dier te dwingen.
4. Bel onmiddellijk de dierenarts, ook als de toestand lijkt te verbeteren: inwendige complicaties kunnen in de uren daarna opduiken. 's Avonds, in het weekend of op een feestdag contacteert u de dierenarts van wacht in uw streek; onze gids legt uit hoe de wachtdienst werkt in België.
5. Blijf koelen tijdens de rit, met open ramen of airco.

In een noodsituatie vindt u nooit het exacte gewicht of de lopende behandelingen terug. Met het gratis gezondheidsboekje van Zoolinko opent u een noodtoegang van 72 uur voor de dierenarts van wacht, die meteen de fiche van uw dier ziet, gekoppeld aan zijn chip.

De auto: enkele minuten volstaan

De meest vermijdbare situatie. De veterinaire universiteit van Wenen publiceerde deze metingen voor een gesloten, stilstaande wagen:

De stijging is het sterkst in de eerste vijftien minuten. Een raam op een kier verandert bijna niets, en Leefmilieu Brussel meldt dat het in de wagen tot 80 °C kan worden tijdens een hittegolf. Zelfs bij 20 °C buiten is een opgesloten hond na een halfuur in gevaar. Bij warm weer blijft het dier nooit alleen in de auto, ook niet « twee minuutjes » voor een boodschap.

Wat zegt de wet in België

Dierenwelzijn is een gewestelijke bevoegdheid, en de teksten verschillen.

• In Wallonië is de Waalse Dierenwelzijnscode duidelijk: een dier opgesloten laten in een voertuig « op zo'n manier dat de omgevingsomstandigheden het leven van het dier in gevaar kunnen brengen » is een inbreuk van de derde categorie (artikel D.105, § 2, 36°). Ze wordt een inbreuk van de tweede categorie als het dier sterft of blijvend invalide raakt.
• In Vlaanderen en Brussel bestaat er bij ons weten geen even specifiek artikel, maar de wetgeving verplicht de houder om omstandigheden te bieden die aan de behoeften van zijn dier beantwoorden, en de politie schrijft processen-verbaal uit voor eigenaars van honden die in oververhitte wagens worden achtergelaten. Dierenwelzijn Vlaanderen herinnert er elke zomer aan om een dier nooit alleen in een auto te laten, ook niet kort.

Ziet u een hond in nood in een voertuig, bel dan de politie op 101 in plaats van zelf een ruit in te slaan.

Voorkomen: wandeling, thuis, kwetsbare dieren

• Wandel vroeg in de ochtend of laat op de avond. Tussen 12 en 16 uur kan asfalt 60 °C bereiken en de voetzolen verbranden. Leg de rug van uw hand vijf seconden op de grond: te heet voor u, dan te heet voor hem. Kies gras en schaduw, en controleer bij thuiskomst op teken.
• Geen sport. Fietsen, balletje werpen, canicross: uitstellen naar een koelere dag. Veel hitteslagen ontstaan tijdens een inspanning.
• Thuis: meerdere bakken vers water, een bereikbare tegelvloer of koelmat, rolluiken dicht aan de zonkant, en een oog op katten op beglaasde balkons.
• Extra aandacht voor de kwetsbaarsten: brachycefale rassen (buldog, mopshond, boxer, pers), oudere katten en honden, dieren met overgewicht, hartpatiënten of dieren met een dikke vacht. Bij hen verschijnen de signalen sneller.
• In de lente stellen boswandelingen ook bloot aan processierupsen: een andere seizoensgebonden noodsituatie, dezelfde reflexen.