Teken en vlooien in België: kalender, ziekten en bescherming
Door Team Zoolinko
5 min lezen
In het kort
In België zijn teken actief van maart tot oktober, met een piek in de lente en een tweede in de herfst; vlooien vermenigvuldigen zich het hele jaar door in onze verwarmde huizen. Een geschikt antiparasitair middel, op tijd hernieuwd, en een controle van de vacht na elke wandeling blijven de beste bescherming.
Begin augustus, tussen twee hittegolven, zijn wandelingen in het Zoniënwoud of de Hoge Venen een plezier voor iedereen, teken inbegrepen. En wanneer de avonden frisser worden, profiteren de vlooien van onze verwarmde interieurs. In België is het seizoen van de uitwendige parasieten lang, en onze zachte winters rekken het nog verder. Hier vindt u de kalender, de ziekten die u moet kennen en een eenvoudig beschermingsplan dat u kunt volhouden.
De Belgische kalender van teken en vlooien
Teken worden wakker zodra de temperatuur boven 10 tot 12 °C stijgt. Sciensano, het Belgische instituut voor volksgezondheid, ziet elk jaar dezelfde curve dankzij zijn platform TekenNet: het seizoen start in maart, piekt in juni en loopt door tot oktober. In 2023 werden 5 896 tekenbeten bij mensen gemeld, waarvan 41 % opgelopen in de tuin en 40 % in het bos, meestal op minder dan 5 km van huis. Voor onze honden en katten beschrijft ESCCAP (de Europese expertengroep voor parasitologie bij gezelschapsdieren) twee pieken in Centraal-Europa: van maart tot juni, en dan van augustus tot november.
| Periode | Teken | Vlooien |
|---|---|---|
| Maart tot juni | Eerste piek, zeer hoge activiteit | Herneming met de warmte |
| Juli | Minder activiteit bij een droge zomer | Zomerpiek |
| Augustus tot november | Tweede piek, vooral in een zachte herfst | Herfstpiek, daarna terugtrekking naar binnen |
| December tot februari | Laag, maar de teek Dermacentor kan actief blijven | Doorlopende cyclus in verwarmde huizen |
De ziekten die uw dier kan oplopen
Een teek is meer dan een ongemak: het is een vector. In België draagt ongeveer 10 % van de teken de bacterie van de ziekte van Lyme. Voor de hond zijn dit de aandoeningen om te kennen:
- de ziekte van Lyme (borreliose), bij de hond vaak stil, soms de oorzaak van kreupelheid, koorts en gezwollen gewrichten enkele weken na de beet;
- anaplasmose, overgedragen door dezelfde teek Ixodes ricinus: koorts, sloomheid, bloedingen;
- babesiose bij de hond, een parasiet van de rode bloedcellen die wordt overgedragen door de teek Dermacentor reticulatus. Lang beschouwd als een « zuiderse » ziekte, maar ze wint terrein: lokale populaties van Dermacentor zijn in België gevestigd en er zijn inheemse gevallen beschreven. Donkere urine, hoge koorts, plotse bloedarmoede: dit is een noodgeval.
De kat, een grote poetser, verwijdert veel teken zelf, maar blijft niet gespaard. Vlooien geven hem de lintworm door, worden verdacht van een rol in feliene hemobartonellose (een infectie van de rode bloedcellen die bloedarmoede en sloomheid veroorzaakt) en veroorzaken vlooienallergie, de eerste oorzaak van jeuk bij de kat.
Koorts, kreupelheid of donkere urine in de weken na een beet: raadpleeg zonder uitstel, 's avonds en in het weekend via de dierenarts van wacht.
Een teek correct verwijderen
Het risico op overdracht neemt toe met de duur van de aanhechting. Sciensano schat het laag in als de teek binnen 12 tot 24 uur wordt verwijderd, vandaar de controle na elke uitstap: hals, oren, oksels, liesplooien, tussen de tenen.
- Gebruik een tekentang (haakje) of een fijn pincet, nooit ether, alcohol, olie of vaseline: een gestreste teek braakt in de wond.
- Grijp ze zo dicht mogelijk bij de huid, zonder ze plat te drukken, en draai zachtjes tot ze loslaat.
- Controleer of het kopje mee is; blijft er een fragment zitten, dan verdwijnt dat meestal vanzelf.
- Ontsmet de huid en het instrument, noteer de datum in het gezondheidsboekje en hou de plek enkele dagen in het oog.
Het antiparasitaire middel kiezen en op tijd geven
Drie vormen overheersen, allemaal verkrijgbaar bij de dierenarts of de apotheek:
- pipetten (spot-on), aan te brengen op de huid tussen de schouderbladen, drie tot vijf weken werkzaam volgens het product;
- kauwtabletten, die via het bloed werken gedurende een tot drie maanden en geen last hebben van baden of knuffelen;
- halsbanden met lange werking, bij sommige tot acht maanden.
ESCCAP beveelt een doorlopende bescherming aan, minstens tijdens het hele tekenseizoen voor dieren die buiten komen, en het hele jaar door bij een hoog risico, omdat Dermacentor ook in de winter actief blijft en vlooien geen pauze nemen.
Twee absolute veiligheidsregels:
- nooit een product voor honden op een kat. Pipetten op basis van permethrine zijn giftig voor katten: trillen, stuipen, kwijlen. Zelfs een kat die een pas behandelde hond likt, kan zich vergiftigen, net zoals met bepaalde kamerplanten;
- alle dieren van het gezin op dezelfde dag, anders springen de vlooien van het ene naar het andere over.
Voor een vakantie in het zuiden bespreekt u het met de dierenarts: er komen andere parasieten bij, en zowel het Europees paspoort als de verplichte vaccins moeten in orde zijn.
Vlooien in huis: dier en woning behandelen
Een vrouwtje legt een twintigtal eitjes per dag, die in tapijten, plinten en de mand vallen. Eitjes, larven en cocons wachten daar soms maandenlang voor ze uitkomen bij warmte of bij de trillingen van uw stappen. Alleen het dier behandelen volstaat dus niet.
- Behandel alle dieren minstens drie maanden na elkaar, tot de hele cyclus is uitgedoofd.
- Was dekens, kussens en manden op minstens 60 °C, elke week.
- Stofzuig elke dag, hoeken en kieren inbegrepen, en gooi de zak weg.
- Gebruik een omgevingsspray in huis en in de auto, verlucht goed en hou de dieren weg tijdens het aanbrengen.
- Ontworm: vlooien dragen de lintworm over. Onze gids geeft de frequentie van ontwormen.
Nooit meer een behandeling vergeten
De echte uitdaging is niet het product kiezen, maar het op tijd hernieuwen, maand na maand. In het gratis gezondheidsboekje van Zoolinko maakt elk toegediend antiparasitair middel automatisch de volgende herinnering aan, en de fiche van uw dier, gekoppeld aan zijn chip, bewaart de volledige historiek om aan de dierenarts te tonen. De herfst is het ideale moment om het ritme weer op te nemen: de teken komen terug met de regen, de vlooien komen binnen met de verwarming.
Veelgestelde vragen
Moet ik in België ook in de winter tegen teken behandelen?
Voor een hond die veel buiten komt, raadt ESCCAP een bescherming het hele jaar door aan: de teek Dermacentor, vector van babesiose, kan op zachte winterdagen een gastheer zoeken. Voor een binnenkat past de dierenarts het ritme aan.
Mijn hond is door een teek gebeten: moet ik meteen naar de dierenarts?
Nee, als de teek correct is verwijderd en het dier zich goed voelt. Noteer de datum en let vier weken lang op koorts, kreupelheid, sloomheid of donkere urine. Een van die tekenen rechtvaardigt een snel bezoek.
Zijn antiparasitaire halsbanden gevaarlijk voor kinderen?
Halsbanden geven hun werkzame stof voortdurend af. Lees de bijsluiter, vermijd dat jonge kinderen met het dier slapen of de halsband aanraken, en was uw handen na contact. Een tablet is een alternatief in een gezin met baby's.
Mijn kat gaat nooit naar buiten: heeft hij een vlooienmiddel nodig?
Vlooien komen binnen met u, met een hond of via de kelder. Een binnenkat loopt minder risico, maar is niet veilig. Een behandeling minstens tijdens het warme seizoen, en het hele jaar als een ander dier van het gezin buiten komt, blijft verstandig.
Bronnen
Bronnen geraadpleegd bij het schrijven.
- Sciensano: Ziekte van Lyme (tekenseizoen, een teek verwijderen) www.sciensano.be
- Vlaanderen Huisdierinfo: Vlooien, teken, mijten en luizen www.vlaanderen.be
- ESCCAP: Guideline 5, Control of Vector-Borne Diseases in Dogs and Cats www.esccap.org
